ไชโป้วโพธาราม

ไชโป้วโพธาราม เป็น สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือ GI ( Geographical Indication ) ของจังหวัดราชบุรี

คำนิยาม

ไชโป้วโพธาราม ( Photharam Preserved Radish หรือ Chai Pow Photharam) หมายถึงไชโป้วเค็มและไชโป้วหวานที่ผลิตจากผักกาดหัวหรือหัวไชเท้าเฉพาะส่วนรากที่มีเนื้อสีขาว โดยนำมาแปรรูปด้วยวิธีการดองเค็มด้วยเกลือทะเล และวิธีการดองหวานด้วยน้ำตาลทรายขาว ซึ่งเป็นวิธีการถนอมอาหารจากภูมิปัญญาของคนในพื้นที่ที่สืบทอดกันมา มีรสชาติเค็มหรือหวานปนเค็มที่กลมกล่อม กรอบ และมีสีน้ำตาลสวย ผลิตในพื้นที่อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี

ลักษณะของไชโป้วโพธาราม

(1) พันธุ์หัวไชเท้า สายพันธุ์เบาของกลุ่มเอเซียที่เป็นพันธุ์แบบจีน
(2) ลักษณะทางกายภาพ

(2.1) ลักษณะทางกายภาพของผักกาดหัวหรือหัวไชเท้า
– ผิว เรียบบาง
– สี สีขาวทั้งผิวและเนื้อ
– เนื้อ เนื้อแน่น ไม่ฝ่อหรือฟ่าม
– รูปร่าง เรียวยาวคล้ายกระบอก

(2.2) ลักษณะทางกายภาพของไชโป้วเค็ม
– สี น้ำตาล
– รสชาติ เค็ม
– ผิว เหี่ยวย่นเป็นแนวร่อง นิ่ม และเรียบ
– เนื้อ กรอบ
– รูปร่าง เรียวยาวคล้ายกระบอก แห้ง ลีบ (แบบหัว) หรือตามสภาพการแปรรูปเป็นรูปแบบต่างๆ เช่น แบบฝอย แบบสับ แบบแว่น แบบลูกเต๋า แบบหัว เป็นต้น

(2.3) ลักษณะทางกายภาพของไชโป้วหวาน
– สี สีน้ำตาลเงา
– รสชาติ หวานปนเค็ม กลมกล่อม
– ผิว เหี่ยวย่นเป็นแนวร่อง นิ่ม และเรียบ
– กลิ่น หอมความเค็มปนหวานของไชโป้ว
– เนื้อ กรอบ
– รูปร่าง เรียวยาวคล้ายกระบอก แห้ง ลีบ (แบบหัว) หรือตามสภาพการแปรรูปเป็นรูปแบบต่างๆ เช่น แบบฝอย แบบสับ แบบแว่น แบบลูกเต๋า แบบหัว เป็นต้น

สายพันธุ์หัวไชเท้าที่นำมาปลูกเพื่อใช้แปรรูปเป็นไชโป้วโพธารามจะใช้พันธุ์เบาของกลุ่มเอเซียที่เป็นพันธุ์แบบจีน ปลูกในพื้นที่จังหวัดราชบุรีหรือจังหวัดใกล้เคียง เช่น กาญจนบุรี นครสวรรค์ อุทัยธานี กำแพงเพชร และสุโขทัย เป็นต้น
ไชโป้วเค็ม ที่ผ่านกระบวนการผลิตและคัดเลือกขนาดแล้วมาล้างด้วยน้ำเปล่าให้สะอาดแล้วนำไปแปรรูปในรูปแบบต่างๆ
นำไชโป้วเค็มมาหมักโดยใส่น้ำตาลทรายขาวลงไป แล้วหมักทิ้งไว้ 15-25 วัน จะได้ไชโป้วหวานที่มีสีน้ำตาลเป็นเงาสวยงาม
ไชโป้วหวาน มีรสชาติหวานปนเค็มที่กลมกล่อม กรอบ และมีสีน้ำตาลสวย
โอ่งมังกรราชบุรี ภาชนะสำหรับการหมักไชโป้วหวาน
ไชโป้วหวานนำมาแปรรูป แบบสับ(เป็นชิ้นเล็กๆ)
ไชโป้วหวานนำมาแปรรูป แบบฝอย(เป็นเส้นเล็กๆ)
ขั้นตอนคัดแยกและบรรจุสินค้าเพื่อส่งจำหน่าย
.
ไชโป้วโพธาราม สามารถสร้างรายได้คิดเป็นมูลค่าทางการตลาดหลายร้อยล้านบาทต่อปี และเป็นแหล่งผลิตไชโป้วแหล่งใหญ่ที่มีส่วนแบ่งทางการตลาดถึงร้อยละ 50 ของมูลค่าการตลาดทั้งระบบ

ความสัมพันธ์ระหว่างสินค้ากับแหล่งภูมิศาสตร์

ลักษณะทางภูมิศาสตร์

อำเภอโพธารามเป็น 1 ใน 10 อำเภอของจังหวัดราชบุรี ซึ่งตั้งอยู่ในภาคกลางด้านตะวันตก พื้นที่ด้านตะวันออกและตอนกลางเป็นที่ราบลุ่ม ด้านทิศตะวันตกและตะวันตกเฉียงใต้เป็นที่ราบสูงมีภูเขาและเนินเขาอยู่ทั่วไป มีพื้นที่ที่เป็นเนินเขาประมาณ 6.60 ตารางกิโลเมตร มีป่าไม้เบญจพรรณบ้างประปราย มีแม่น้ำสายสำคัญ คือ แม่น้ำแม่กลอง โดยมีต้นน้ำอยู่ที่จังหวัดกาญจนบุรี ไหลผ่านอำเภอโพธารามในตำบลชำแระ สร้อยฟ้า คลองตาคต โพธาราม ท่าชุมพล บางโตนด คลองข่อย และเจ็ดเสมียน และไหลผ่านอำเภอเมืองราชบุรีแล้วลงสู่ทะเลที่จังหวัดสมุทรสงคราม สภาพภูมิประเทศของอำเภอโพธารามส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่มแม่น้ำแม่กลองไหลผ่าน ทำให้เกิดการทับถมจากตะกอนที่มีอายุน้อยจากแม่น้ำแม่กลอง ซึ่งวัตถุที่มาทับถมกันมีหลากหลายขนาด ทำให้เกิดเป็นดินหลายชนิด ได้แก่ ดินร่วนปนทราย ดินเหนียวปนทราย และดินเหนียว ดินส่วนใหญ่มีปฏิกิริยาเป็นด่าง

สภาพภูมิอากาศ

สภาพอากกาศได้รับอิทธิพลของลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ทำให้มีอากาศหนาวเย็น และได้รับอิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้มีฝนตกชุกและอากาศมีความชื้นสูง แบ่งออกเป็น 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูร้อนเริ่มตั้งแต่กลางเดือนกุมภาพันธ์ – กลางเดือนพฤษภาคม เป็นช่วงที่ลมมรสุมตะวันตกเฉียงเหนือสิ้นสุดลง และลมฝ่ายใต้พัดมาปกคลุมพื้นที่แทน ทำให้มีอากาศร้อนอบอ้าวโดยทั่วไป และร้อนจัดในเดือนเมษายน ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่กลางเดือนพฤษภาคม – กลางเดือนตุลาคม เป็นช่วงที่ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ปกคลุมพื้นที่ ทำให้มีฝนตกชุกในช่วงดังกล่าว โดยฝนจะตกชุกมากในเดือนกันยายนและเดือนตุลาคม ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่กลางเดือนตุลาคม – กลางเดือนกุมภาพันธ์ เกิดจากมรสุมตะวันตกเฉียงเหนือและความกดอากาศสูงจากประเทศจีนที่แผ่มาปกคลุมพื้นที่ ทำให้มีอากาศหนาวเย็นและแห้งแล้ง

ด้วยอำเภอโพธารามมีสภาพภูมิอากาศที่ได้รับอิทธิพลของลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือและความกดอากาศสูงจากประเทศจีนทำให้มีอากาศหนาวเย็น ประกอบกับสภาพทางธรณีวิทยาที่เกิดจากการทับถมของตะกอนที่มีอายุน้อยและมีหลายขนาดทำให้ดินส่วนใหญ่เป็นดินร่วนปนทรายและมีปฏิกิริยาเป็นด่าง จึงเป็นสภาพภูมิศาสตร์ที่เหมาะต่อการปลูกหัวไชเท้าเป็นอย่างยิ่ง ส่งผลให้การปลูกหัวไชเท้าซึ่งเป็นวัตถุดิบหลักของการทำไชโป้วได้ผลผลิตที่มีคุณภาพดี คือ ผิวเรียบบาง เนื้อแน่น ไม่ฝ่อหรือฟ่าม มีรูปทรงเรียวยาวคล้ายกระบอกและมีน้ำหนักดีเมื่อนำมาผลิตไชโป้วทำให้ได้ไชโป้วที่มีเนื้อกรอบ ไม่เปื่อยยุ่ย ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของ ไชโป้วโพธาราม

ขอบเขตที่ตั้งแหล่งภูมิศาสตร์

ขอบเขตพื้นที่การผลิต ไชโป้วโพธาราม ครอบคลุมพื้นที่อำเภอโพธาราม ของจังหวัดราชบุรี รายละเอียดตามแผนที่



ในจำนวนพื้นที่ 19 ตำบลของอำเภอโพธารามนั้น ตำบลเจ็ดเสมียนเป็นตำบลที่มีการผลิตและจำหน่ายไชโป้วมากที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งไชโป้วหวาน ซึ่งสืบเนื่องมาจากเดิมเป็นพื้นที่ที่มีการปลูกหัวไชเท้าจำนวนมากและเป็นพื้นที่ที่นำภูมิปัญญาการทำไชโป้วของชาวจีนแต้จิ๋วมาประยุกต์ใช้ในการทำไชโป้วเค็มและไชโป้วหวานจนมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่น ได้แก่ ความกรอบ รสชาติความเค็มหรือความหวานเค็มที่กลมกล่อม สีน้ำตาลสวยและกลิ่นหอมที่แสดงถึงความเค็มของไชโป้ว นับเป็นผลิตภัณฑ์แปรรูปทางการเกษตรที่มีชื่อเสียงและเป็นของดีประจำพื้นที่ จนเป็นคำขวัญประจำตำบลว่า “ถิ่นไชโป้วหวาน โจษขานเค้กมะพร้าวอ่อน สุดยอดมะขามเทศมัน สีสันประเพณีแห่งดอกไม้” ที่สามารถสร้างชื่อเสียงให้กับตำบลเจ็ดเสมียน รวมทั้งอำเภอโพธารามและจังหวัดราชบุรีอีกด้วย ปัจจุบัน ไชโป้วโพธาราม สามารถสร้างรายได้คิดเป็นมูลค่าทางการตลาดไม่น้อยกว่า 300-400 ล้านบาทต่อปี และเป็นแหล่งผลิตไชโป้วแหล่งใหญ่ที่มีส่วนแบ่งทางการตลาดถึงร้อยละ 50 ของมูลค่าการตลาดทั้งระบบ และนับวันความต้องการผลิตภัณฑ์แปรรูปชนิดนี้มีเพิ่มสูงขึ้นทุกปี ทำให้ผู้ผลิตแต่ละรายต้องขยายขนาดของธุรกิจให้เติบโตตามความต้องการที่เพิ่มขึ้นด้วย

ข้อมูลอ้างอิง : หนังสือประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญา วันที่ 26 ก.ย. 2565

อ่านเพิ่มเติม

ผู้ผลิต ไชโป้วโพธาราม

ไชโป้วหวานตรา แม่กิมฮวย

โทร: 081 880 8386
พิกัดร้าน : https://maps.app.goo.gl/ZhtiXbbqgYZTrtGe6

ไชโป้วหวาน ตราชฎา

โทร. 089 614 6767
พิกัดร้าน : https://maps.app.goo.gl/ATdYFDvdNGjfquuE8

ไชโป้วหวานตรา แม่บุญส่ง

โทร. 092 984 8918
พิกัดร้าน : https://maps.app.goo.gl/H76coof3L2ZWwk4j7

ขอขอบคุณ

ผู้สนับสนุน : สำนักงานพาณิชย์จังหวัดราชบุรี
เอื้อเฟื้อสถานที่ : ไชโป้วหวานตรา แม่กิมฮวย